Piątek, 20 listopada 2026
Imieniny: Edyta, Edmund, Anatol
pochmurno
1°C

Gniazdo jak rodzina - część I

Jeśli ktoś myśli, że rodziny zastępcze i wioski dziecięce to współczesny pomysł na opiekę nad osieroconymi dziećmi, to jest w błędzie. Takie poglądy istniały już w XIX w., a na terenie Polski urzeczywistniono je ponad 100 lat temu w postaci tak zwanych gniazd sierocych. Jedno z nich istniało w majątku Strugi, między Guzowem a Szymanowem, ale dla uproszczenia nazywano je Sochaczewskim Gniazdem Sierocym im. Wandy.

​
Zdjęcie do Gniazdo jak rodzina - część I

Historia gniazd sierocych sięga początków XX w, a ich pomysłodawcą był pedagog i działacz społeczny Kazimierz Jeżewski, który zapewne wykorzystał wiedzę zdobytą podczas podróży po Europie. Najpierw, w 1907 r., założył Towarzystwo Gniazd Sierocych. Archiwum Akt Nowych jako współtwórców tej inicjatywy podaje także pisarzy: Marię Konopnicką, Elizę Orzeszkową, Henryka Sienkiewicza.

Intencją założycieli gniazd sierocych było to, aby dzieci, które straciły rodziców, nie mieszkały w wielkich, bezosobowych sierocińcach, ale w małych grupach zorganizowanych na wzór naturalnej rodziny, prowadzonych przez stałych opiekunów czyli rodziców zastępczych. Każde gniazdo miało funkcjonować na wsi jako samowystarczalne gospodarstwo rolne. Dzieci miały się wychowywać w zdrowym środowisku, zdobywać wiedzę szkolną a także uczyć się pracy na roli i w rzemiośle, co w przyszłości zapewniłoby im spokojny byt i wyuczony fach.

Dalekowzroczność oraz zmysł praktyczny organizatorów gniazd sierocych jest nie do przecenienia. Swoją działalność rozwijali bowiem w kraju będącym pod zaborami, a później targanym dwiema potwornymi wojnami. Wieś, uprawianie ziemi i hodowla zwierząt gospodarskich dawały większą szansę na przetrwanie ciężkich lat, niż miasta z ich biedą i brakiem perspektyw dla sierot.

Towarzystwu Gniazd Sierocych przyświecały szczytne idee, o których pisali w odezwie do przyszłych darczyńców i działaczy: „... przystosowanie powstającej zagrody Gniazda do otaczających ją zagród włościańskich z tym jednak warunkiem, żeby pierwsza służyła pożytecznym przykładem dla drugiej; wyszukanie opiekunów - gospodarzy Gniazda, którzyby w charakterze „Ojca i „Matki” odpowiadali zadaniom rodziców i wychowawców, i jednocześnie mogli prowadzić gospodarstwo wiejskie, chociaż skromne, lecz mające służyć przykładem dla innych; zapewnienie sierotom domu rodzinnego, nauki elementarnej, przy jednoczesnem wdrożeniu ich do pracy, mającej zabezpieczyć im byt materjalny, oddziaływanie chociażby tylko pośrednie na otoczenie sąsiedzkie, w znaczeniu wywołania w niem żywszego tętna postępu na drodze rozwoju kulturalnego, — oto są zasadnicze punkty naszego zadania; a zarazem zasadnicze trudności, dotąd jeszcze nie przeparte — i dla spełnienia tych zadań czeka nas dużo jeszcze wytrwałej pracy”.

Gniazda liczyły od kilku do kilkunastu osób w wieku od sześciu do szesnastu lat. W ósmym roku życia dzieci rozpoczynały naukę w wiejskiej szkole, ale tylko zimą, bo latem było zbyt dużo pracy w gospodarstwie, a ich pomoc była niezbędna. Najzdolniejsi po szkole powszechnej mogli uczyć się dalej, otrzymując wsparcie finansowe od Towarzystwa. Pozostali przyuczali się do pracy na roli lub w zawodach przydatnych na wsi – w kuźni, warsztacie tkackim czy w kuchni. Zazwyczaj w wieku 17 lat „gniazdowicze” opuszczali domostwa. Dziewczęta często wychodziły za mąż, chłopcy podejmowali stałą pracę. Na ich miejsce przyjmowano kolejne dzieci.

Doskonałym przykładem jest gniazdo w Marianowie, założone w 1911 r. Mimo że wcześniej taki ośrodek powstał w Galicji, to Marianów był  jedną z najważniejszych i najbardziej znanych placówek opiekuńczo-wychowawczych stworzonych przez Kazimierza Jeżewskiego na terenie Królestwa Polskiego.

Za pośrednictwem Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej odnajdujemy dokumenty dotyczące Marianowa. Cytowany fragment przytaczamy w oryginalnej pisowni.

Sprawozdanie Towarzystwa Gniazd Sierocych z 1915 r.  tak opisuje tę placówkę: „Gniazdo Sieroce im. Wandy Glezmerowej fundowane jest na 28 morgach dobrej, zdrenowanej ziemi, wydzielonej pod Gniazdo przez prezesa T-wa Gniazd, Stanisława Glezmera, z folwarku Marjanów. należącego do majątku Strugi, w sąsiedztwie Guzowa, Szymanowa i Skotnik, a od Sochaczewa, stacyi kolei kaliskiej —10 wiorst drogi. Na budynki i na urządzenie Gniazda zadeklarował p. Glezmer 12,000 rb. Resztę potrzebnego kapitału da Towarzystwo z ogólnych funduszów, przeznaczonych na fundowanie Gniazd. Narazie Gniazdo dysponuje 6 morgową przestrzenią ziemi, przeznaczoną pod sad i ogród Gniazda i jego budynki. Po uporaniu się z tą pierwszą robotą, jesienią Gniazdo obejmie i pole. W ogrodzie posadzono na jesieni roku zeszłego 160 drzew owocowych. Z czasem linia drzew owocowych wybiegnie poza sad w pole. Na 150 prętach zregulowanej ziemi założono szkółkę drzew owocowych i hodowlę dziczków. Pod plantacje cebuli wzięto tymczasem 50 prętów, pod plantację chrzanu 50 prętów. Opiekun - gospodarz Gniazda, dobry specjalista ogrodnik, chce w roku pierwszym wypróbować ziemię. Naturalnie potrzeba czasu, aby się mógł dobrze zapoznać z warunkami gleby i z warunkami zbytu. Rodzicami Gniazda są pp. Ratajczykowie. Ojciec, jak już mówiliśmy, jest specjalistą ogrodnikiem. Przez ostatnie lat pięć prowadził ogród w Belwederze Towarzystwa Pszczelniczo-Ogrodniczego i pod jego kierunkiem odbywali praktykę uczniowie i uczennice kursów pszczelniczo-ogrodniczych. Dał się nam już poznać, jako człowiek pracy i zamiłowania do swojego fachu”.   Cdn...

Jolanta Śmielak-Sosnowska

   

1913 r. Poświęcenie domu dla Gniazda Sierocego im. Wandy w Marianowie.

Każde gniazdo w takim projekcie mogło zgłosić zmiany wynikające z aktualnych potrzeb

Początki sochaczewskiego gniazda były trudne, należało zagospodarować otrzymaną ziemię. Na zdjęciu sadzenie malin

W 1911 r., kiedy powstało sochaczewskie gniazdo, rodzina mieszkała w pomieszczeniach zastępczych. Na zdjęciu widzimy miejsce pod budowę domu

 

 

​
powrót do kategorii
Poprzedni Następny

Pozostałe
aktualności

DO GÓRY

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies klikając przycisk Ustawienia. Aby dowiedzieć się więcej zachęcamy do zapoznania się z Polityką Cookies oraz Polityką Prywatności.

Ustawienia

Szanujemy Twoją prywatność. Możesz zmienić ustawienia cookies lub zaakceptować je wszystkie. W dowolnym momencie możesz dokonać zmiany swoich ustawień.

Niezbędne pliki cookies służą do prawidłowego funkcjonowania strony internetowej i umożliwiają Ci komfortowe korzystanie z oferowanych przez nas usług.

Pliki cookies odpowiadają na podejmowane przez Ciebie działania w celu m.in. dostosowania Twoich ustawień preferencji prywatności, logowania czy wypełniania formularzy. Dzięki plikom cookies strona, z której korzystasz, może działać bez zakłóceń.

 

Zapoznaj się z POLITYKĄ PRYWATNOŚCI I PLIKÓW COOKIES.

Więcej

Tego typu pliki cookies umożliwiają stronie internetowej zapamiętanie wprowadzonych przez Ciebie ustawień oraz personalizację określonych funkcjonalności czy prezentowanych treści.

Dzięki tym plikom cookies możemy zapewnić Ci większy komfort korzystania z funkcjonalności naszej strony poprzez dopasowanie jej do Twoich indywidualnych preferencji. Wyrażenie zgody na funkcjonalne i personalizacyjne pliki cookies gwarantuje dostępność większej ilości funkcji na stronie.

Więcej

Analityczne pliki cookies pomagają nam rozwijać się i dostosowywać do Twoich potrzeb.

Cookies analityczne pozwalają na uzyskanie informacji w zakresie wykorzystywania witryny internetowej, miejsca oraz częstotliwości, z jaką odwiedzane są nasze serwisy www. Dane pozwalają nam na ocenę naszych serwisów internetowych pod względem ich popularności wśród użytkowników. Zgromadzone informacje są przetwarzane w formie zanonimizowanej. Wyrażenie zgody na analityczne pliki cookies gwarantuje dostępność wszystkich funkcjonalności.

Więcej

Dzięki reklamowym plikom cookies prezentujemy Ci najciekawsze informacje i aktualności na stronach naszych partnerów.

Promocyjne pliki cookies służą do prezentowania Ci naszych komunikatów na podstawie analizy Twoich upodobań oraz Twoich zwyczajów dotyczących przeglądanej witryny internetowej. Treści promocyjne mogą pojawić się na stronach podmiotów trzecich lub firm będących naszymi partnerami oraz innych dostawców usług. Firmy te działają w charakterze pośredników prezentujących nasze treści w postaci wiadomości, ofert, komunikatów mediów społecznościowych.

Więcej
Przeglądasz tę stronę w trybie offline.
Przeglądasz tę stronę w trybie online.