Ulica, której już nie ma
Dzisiaj zabieramy naszych czytelników na spacer tą częścią ulicy Traugutta, którą w dużej części zasiedlali Żydzi. Mieszkali tu, prowadzili swoje mniejsze i większe geszefty, aż do wojny, kiedy odebrano im wszystko. Jest to także opowieść o Sochaczewie, którego już nie ma – o mleczarni, przedwojennych kamienicach i ludziach tworzących historię miasta.
Mijamy reprezentacyjny budynek hotelu Chopin, za którym wzdłuż ulicy Traugutta rozciągała się przed wojną duża działka Sary Eisman z domu Lesman. Była zamożną i przedsiębiorczą kobietą, właścicielką nieruchomości w Sochaczewie, a ponadto zajmowała się handlem. W latach 20. XX w. wybudowała na placu piętrową kamienicę, w której na dole znajdowały się sklepy i usługi, m.in. cukiernia Trawińskich, a na górze mieszkali lokatorzy. Z dostępnych informacji wynika, że właścicielka prowadziła na placu skład opałowy.
Na stronie internetowej Centrum Badań nad Zagładą Żydów czytamy, że Sara Eisman najpierw trafiła do getta w Warszawie, a stamtąd we wrześniu 1942 r. do obozu w Treblince, z którego nigdy nie wróciła. Z publikacji „Żyliśmy razem. Nasi sąsiedzi Żydzi” autorstwa Justyny Grajek i Zbigniewa Trzcińskiego dowiadujemy się, że Sara wyskoczyła z okna obozowego budynku, zaś jej kamienica została zniszczona podczas okupacji.
Na tym samym placu w latach 50. i 60. rozlokowała się mleczarnia. Jak opowiada Stanisław Kwiatkowski, oprócz głównego budynku i rampy do załadunku baniek z mlekiem, powstawały liczne mniejsze zabudowania i przybudówki, które z czasem zajęły cały plac. Na środku spółdzielnia mleczarska wybudowała fontannę, która jednak rzadko działała. W głównym budynku na parterze mieściły się biura, wyżej - mieszkania pracowników. Z czasem sochaczewska mleczarnia weszła w skład Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Łowiczu i to ona, po zamknięciu naszej spółdzielni, sprzedała plac pod budowę marketu Lidl. Z dawnej zabudowy ocalała jedynie odtworzona frontowa ściana budynku, bo taki warunek postawiły władze miasta. A tak naprawdę w tym miejscu miała powstać cała galeria handlowa pod nazwą Nowa Mleczarnia. Ostatecznie jednak Lidl zajął całą powierzchnię działki, aż do stojących tyłem garaży należących do mieszkańców sąsiednich bloków. Stanisław Kwiatkowski przypomina, że kiedyś przylegały do nich parterowe zabudowania mleczarni, a dziś jest w tym miejscu obszerny parking dla klientów Lidla. Historię mleczarni należy zgłębić, dopóki żyją jej byli pracownicy, ale to temat na oddzielny artykuł.
Właścicielem kolejnego placu za mleczarnią był w międzywojniu Icchak Goldman, którego nazwisko znajdujemy we wspomnianej już książce J. Grajek i Z. Trzcińskiego. W wykazie nazwisk widnieje przy nim zapis, że był kupcem, właścicielem sklepu kolonialnego przy ul. Kolejowej 12, czyli obecnej Traugutta, i radnym miejskim wybranym w 1924 r. Nie znamy daty i okoliczności jego śmierci.
- Na działce należącej do Icka Goldmana w latach 60/70 ubiegłego wieku powstał parterowy obiekt Spółdzielni Usług Budowlanych „Budownictwo”. Pamiętam wieloletniego prezesa tej firmy - Jana Pokorskiego oraz wiceprezesa Ireneusza Felczaka, mojego kolegę i późniejszego naczelnika/burmistrza Sochaczewa – wspomina Stanisław Kwiatkowski.
Spółdzielnia „Budownictwo” sąsiadowała z posesją panów Zwierzchowskich, znanych kowali. Jak wynika ze wspomnień Janusza Zwierzchowskiego, zamieszczonych w wydawnictwie „Stary Sochaczew”, jego dziadek Walenty Zwierzchowski po pobycie w Ameryce zarobione pieniądze zainwestował w willę, kamienicę czynszową i kuźnię stojącą w głębi podwórka. Rodzina Zwierzchowskich trudniła się kowalstwem, a założyciel kuźni, Walenty, był także powoźnikiem, czyli wytwórcą powozów, bryczek i zwykłych chłopskich wozów. Kowalstwem zajmowali się też jego synowie. Jeszcze do niedawna przy Traugutta 8 stał okazały budynek z 1927 r., wybudowany przez Walentego i powszechnie znany jako kamienica Zwierzchowskiego. Zniknęła z krajobrazu ulicy podczas kolejnej inwestycji obok Lidla. Zniknęły także inne zabudowania na działce, a przedwojenną kamienicę zastąpił salon meblowy.
Jolanta Śmielak-Sosnowska
