Tadeusz Kobek i jego dom. Ze Stanisławem Kwiatkowskim spacer po Sochaczewie
Dzisiejszy spacer rozpoczynamy przed okazałą narożną kamienicą stojącą u zbiegu ul. Warszawskiej i 1 Maja. Dla starszych mieszkańców to po prostu dom Kobka, dla tych młodszych kamienica naprzeciwko kramnic. Dla Sochaczewa natomiast to piękny przykład przedwojennej sztuki architektonicznej i budowlanej. Taki trwały ślad w centrum miasta zostawił po sobie Tadeusz Kobek, budowniczy wielu lokalnych obiektów.
Tadeusz Kobek na tle budowanego domu, jednego z wielu projektów prowadzonych przez jego firmę
Ze Stanisławem Kwiatkowskim siadamy na ławeczce przed kramnicami, aby z pewnej perspektywy podziwiać bryłę kamienicy i snuć wspomnienia o jej historii. Byłaby ona jednak niepełna bez opowieści o sochaczewskim budowniczym, Tadeuszu Kobku. Pomagają nam w tym teksty Zdzisławy Hausner z lipca 2002 r. i Sławomira Burzyńskiego z sierpnia 2013 r. zamieszczone w „Ziemi Sochaczewskiej”. Autorzy obu artykułów już nie żyją, ale oboje, opierając się na wspomnieniach synów Tadeusza Kobka, utrwalili historię tej ważnej dla miasta rodziny.
Fach po dziadku
Dzieje rodu w Sochaczewie otwiera Jan Kobek, przybyły do naszego miasta w latach 80. XIX w. aż z Dolnego Śląska. Na mocy zezwolenia uzyskanego od władz carskich osiedla się wraz z rodziną na tak zwanym Kiercelaku (obecnie ul. Cmentarna), który wtedy znajdował się poza granicami miasta. Jan Kobek zajmował się robotami murarskimi. W jego ślady idzie syn Karol, który po I wojnie światowej zajmuje się odbudową ogromnie zniszczonego Sochaczewa. Jak pisze Sławomir Burzyński, terminuje u niego pięciu synów: Wacław, Zygmunt, Roman, Czesław i Tadeusz. Ten ostatni w roku 1927 uzyskuje uprawnienia do samodzielnego prowadzenia robót murarskich, a jego pierwsza budowla to pałacyk z wieżyczką, stojący do dziś przy ul. 15 Sierpnia, wykonany w 1929 r. dla komornika Rolińskiego.
Rodzina Kobków, a później już samodzielnie firma Tadeusza Kobka, buduje i remontuje wiele ważnych obiektów w mieście. Jednym z nich są zniszczone hale miejskie, które w 1931 r. otrzymują nadbudowane pierwsze piętro i narożnik od strony ówczesnego rynku, a dziś placu Obrońców Sochaczewa. W tym samym roku, przy ul. Słowackiego, powstaje pierwszy rodzinny dom i jednocześnie siedziba firmy. Przedsiębiorstwo Budowlane Tadeusz Kobek zatrudniało wówczas około 60 pracowników różnych specjalności, a księgowością i administracją zajmowała się żona pana Tadeusza – Aleksandra.
Przez całe lata 30. XX w. firma wybudowała w mieście i okolicy wiele istniejących do dzisiaj obiektów, jak choćby budynki zakładowe i mieszkania dla fabryki jedwabiu w Chodakowie, będącej własnością spółki belgijskiej, a po II wojnie upaństwowionej i przekształconej w Chemitex. Dziełem Tadeusza Kobka i jego pracowników jest także dom Pawłowskich, a obecnie siedziba urzędu miejskiego, willa doktora Ossowskiego przy ul. Prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego, o której niedawno pisaliśmy. Do innych ważnych budynków należy stary szpital przy ul. Staszica (po powstaniu nowej lecznicy i przebudowie to siedziba domu kapłana seniora oraz Caritas), Szkoła Podstawowa im. F. Chopina w Chodakowie, czy szkoła w Mokasie. Zdzisława Hausner w swoim artykule dodaje do tego prace budowlane w Niepokalanowie wykonane dla o. Maksymiliana Kolbego.
Tadeusz Kobek dużo budował, ale także udzielał się społecznie w wielu międzywojennych organizacjach. Był delegatem Izby Rzemieślniczej do kontroli warsztatów rzemieślniczych w naszym powiecie, ufundował sztandar cechu, wybudował i wspomagał finansowo dom dla sierot policyjnych (który później przekształcono w szkołę specjalną) przy ul. Ziemowita. Brał też osobisty udział w budowie Kopca Piłsudskiego w Krakowie. Za te i inne działania oraz społeczną aktywność premier Sławoj Składkowski odznaczył Tadeusza Kobka Brązowym Krzyżem Zasługi.
Dom na dziesięciolecia
Kiedy przedsiębiorstwo Tadeusza Kobka wykonało już całe mnóstwo zleceń, przyszedł czas na własną kamienicę. Jej projekt wykonał warszawski architekt, a budowa rozpoczęła się w 1938 roku. Z rodzinnych wspomnień wynika, że budynek miał mieć bryłę trzypiętrową, z tym, że najwyższe piętro zaplanowano tylko w połowie, bo od strony podwórza, na dachu drugiej kondygnacji, projektant przewidział zielony ogród, w którym można by odpoczywać w ciepłe dni.
Budowa postępowała błyskawicznie, bo już rok później, wiosną 1939, mimo że trwały jeszcze prace wykończeniowe, rodzina Kobków wprowadziła się do nowego domu, a na jednym ze zdjęć widzimy, że na parterze zaczęły działać sklepy. Niestety właściciele kamienicy nie cieszyli się nią długo, kilka miesięcy później wybuchła wojna.
Tadeusz Kobek wraz z rodziną próbował uciec do Rumunii, ale na jednym z postojów doszczętnie ich okradziono. Został im tylko chevrolet, którym podróżowali, i którym wrócili do Sochaczewa. Samochód również wkrótce stracili, zarekwirowały go władze okupacyjne, podobnie jak stojącego na podwórzu fiata. Niemcy nakazali wyremontować nadpaloną podczas działań wrześniowych część domu, zrezygnować z ogrodu na dachu i dobudować piętro, bo okupantom potrzebne były mieszkania dla dowództwa lotnictwa oraz dla pilotów. Po remoncie niższe kondygnacje budynku zajęło SS, a piwnice przerobiono na więzienie. Jeden z synów wspomina, że na murach piwnic pozostały wydrapane napisy w języku polskim i rosyjskim.
c.d.n
Jolanta Śmielak-Sosnowska
