Poniedziałek, 04 marca 2024
Imieniny: Łucja, Kazimierz, Eugeniusz
pochmurno
6°C

Chodaków wyrósł na Chemitexie (cz. I)

Rozwój przemysłu na ziemi sochaczewskiej, której dominującą gałęzią produkcji było do końca XIX wieku rolnictwo, wiąże się z kilkoma istotnymi aspektami. Pierwszym był na początku XX w. skok komunikacyjny, związany zarówno z budową kolei na trasie Łowicz-Warszawa, jak i wąskotorowej na trasie Sochaczew-Wyszogród. Mazowsze było również atrakcyjne dla zagranicznych inwestorów ze względu na dostęp do taniej siły roboczej. Nie bez znaczenia było też położenie ówczesnej wsi Chodaków liczącej piętnaście domów i 120 mieszkańców. Zlokalizowany tu zakład mógł do produkcji czerpać wodę aż z dwóch rzek - Bzury i Utraty.

Zdjęcie do Chodaków wyrósł na Chemitexie (cz. I)

Popularność wyrobów ze sztucznego jedwabiu wzrosła w Polsce znacząco po I wojnie światowej, choć pierwsze zakłady tzw. przędzy wiskozowej powstały jeszcze przed nią, m.in. w Boryszewie. Popyt okazał się jednak tak duży, że nie były one w stanie pokryć zapotrzebowania rynku. Wobec tego faktu w 1926 roku francuski koncern Compotoir des Textiles Artificiels podjął decyzję o wybudowaniu nowoczesnej fabryki sztucznego jedwabiu w Polsce. Do realizacji tego planu zatrudnił inż. Józefa Krzyżanowskiego, a Chodaków okazał się idealnym miejscem do realizacji planów francuskich przemysłowców. Oprócz wspomnianych już czynników, takich jak bliskość ciągów komunikacyjnych i taniej siły roboczej, za tym wyborem stały - łatwość w pozyskaniu surowca do produkcji, jak i zbytu gotowego wyrobu na chłonnym rynku łódzkim oraz dostęp do budulca, z licznych w powiecie cegielni.

W początkowych założeniach cały transport fabryki miał być oparty na wąskotorowej kolei sochaczewskiej. W efekcie stacja Chodaków, będąca pierwotnie jedynie mijanką dla pociągów, nabrała wielkiego znaczenia. Już na etapie budowy zakładów ułożono od linii głównej bocznicę przemysłową, którą dowożono materiały niezbędne do wzniesienia wszystkich obiektów oraz uruchomienia produkcji w firmie. Po otwarciu fabryki w 1928 r. kolej sochaczewska dowoziła nie tylko materiały do produkcji, ale również ludzi do pracy. A było to liczby niemałe. 

Teren, będący w chwili rozpoczęcia inwestycji dawnym zadłużonym majątkiem należącym do Józefa Korca, 5 lutego 1926 roku odkupuje za 23 500 dolarów Towarzystwo Societe Internationale pour L'industrie des Textiles Artificiels, reprezentowane przez Karola Wehrli-Thielena.

W celu realizacji inwestycji, Krzyżanowski wraz z dyrektorem Józefem Buzkiem i inż. Antonim Kozierowskim założyli spółkę Fabryka Przędzy i Tkanin Sztucznych Chodaków, Spółka Akcyjna (Fabrique des Textiles Artificiels „Chodaków” Societe Aonyme). 7 czerwca 1926 roku odbyło się pierwsze walne zgromadzenie nowo założonej spółki, na której wybrano zarząd – w jego skład weszło ośmiu członków, wspomniani już Krzyżanowski, Buzek i Kozierowski oraz członkowie komisji rewizyjnej. Zarząd przystąpił do opracowania dokumentacji technicznej, zakupu materiałów budowlanych i budowy fabryki. Głównym dostawcą cegły była boryszewska cegielnia. Budowę rozpoczęto w marcu 1927 roku. Nadzorował ten proces inżynier technolog Antoni Kozierowski. Wykonawcą robót zostało warszawskie Przedsiębiorstwo Inżynieryjno-Budowlane inż. Stanisława Plebańskiego i inż. Józefa Wiszczora. Budową komina zajęła się firma ze Śląska.

Prace posuwały się nadzwyczaj szybko, przy jednoczesnym przekroczeniu kosztów budowy. Na przeszkodzie stanęła jednak sroga zima roku 1928 – obfite opady śniegu i silne wiatry uniemożliwiły dalszą pracę i spowodowały liczne zniszczenia w powstałej już infrastrukturze. Zaszła konieczność zaciągnięcia pożyczki, którą ostatecznie Krzyżanowski i Buzek pozyskali od Banku Kantonalnego Bâle-Campagne w szwajcarskim Liestalu.

10 maja 1929 roku nadzór nad dalszą rozbudową i wyposażeniem technicznym przekazano Towarzystwu Międzynarodowemu dla Przemysłu Tkanin Sztucznych w Bazylei (SITA). Był to ostatni etap tworzenia chodakowskiej fabryki a, wedle zawartej umowy, SITA miała przysposobić ją „do stanu produkowania tkanin sztucznych jakości równej wyrobom dobrych fabryk wiskozy na kontynencie” i udzielić stosownych patentów technologicznych. Prace związane z budową i uruchomieniem fabryki wykonano w 29 miesięcy.

W grudniu 1928 roku nastąpiło uruchomienie produkcji. Zakład był jak na owe czasy bardzo nowoczesny, zastosowano w nim rozwiązania niestosowane do tej pory w Polsce, jak np. przędzarki wirówkowe. Maszyny zostały sprowadzone z zagranicy, głównie z Francji. Początkowo zakłady zatrudniały 300 pracowników, jednak liczba ta stale rosła: 1933 r. - 1000 osób, a na początku II wojny światowej - 2145 osób.  Ciąg dalszy opowieści o historii fabryki w następnej "Ziemi Sochaczewskiej" z 3.10.2023 r.
(daw)

 

Źródła:

www.starafotografia.pl 

Książki Waldemara Bronicza: ”Wspomnienia z dawnego Chodakowa”, „Kufer wspomnień”, „Wszystko jest wspomnieniem”

"Studia wyjściowe i wnioski do problemu. Fabryka Włókien Chemicznych Chemitex w Chodakowie". Sylwia Grodzka, Mateusz Jędral - praca studentów Politechniki Warszawskiej, 2017/2018

Studia wyjściowe i wnioski do projektu. Zespół fabryczny byłych Zakładów Włókien Chemicznych "Chemitex". Kinga Butlewska, Patrycja Janicka - praca studentów Politechniki Warszawskiej, 2017/2018

Waldemar Bronicz - kronikarz Chodakowa. Audycja radia Sochaczew, 10.09.2023 r. 

Radosław Jarosiński, Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą, tekst do wystawy „Narodziny chodakowskiego przemysłu” 

powrót do kategorii
Poprzedni Następny

Pozostałe
aktualności

DO GÓRY

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies klikając przycisk Ustawienia. Aby dowiedzieć się więcej zachęcamy do zapoznania się z Polityką Cookies oraz Polityką Prywatności.

Ustawienia

Szanujemy Twoją prywatność. Możesz zmienić ustawienia cookies lub zaakceptować je wszystkie. W dowolnym momencie możesz dokonać zmiany swoich ustawień.

Niezbędne pliki cookies służą do prawidłowego funkcjonowania strony internetowej i umożliwiają Ci komfortowe korzystanie z oferowanych przez nas usług.

Pliki cookies odpowiadają na podejmowane przez Ciebie działania w celu m.in. dostosowania Twoich ustawień preferencji prywatności, logowania czy wypełniania formularzy. Dzięki plikom cookies strona, z której korzystasz, może działać bez zakłóceń.

 

Zapoznaj się z POLITYKĄ PRYWATNOŚCI I PLIKÓW COOKIES.

Więcej

Tego typu pliki cookies umożliwiają stronie internetowej zapamiętanie wprowadzonych przez Ciebie ustawień oraz personalizację określonych funkcjonalności czy prezentowanych treści.

Dzięki tym plikom cookies możemy zapewnić Ci większy komfort korzystania z funkcjonalności naszej strony poprzez dopasowanie jej do Twoich indywidualnych preferencji. Wyrażenie zgody na funkcjonalne i personalizacyjne pliki cookies gwarantuje dostępność większej ilości funkcji na stronie.

Więcej

Analityczne pliki cookies pomagają nam rozwijać się i dostosowywać do Twoich potrzeb.

Cookies analityczne pozwalają na uzyskanie informacji w zakresie wykorzystywania witryny internetowej, miejsca oraz częstotliwości, z jaką odwiedzane są nasze serwisy www. Dane pozwalają nam na ocenę naszych serwisów internetowych pod względem ich popularności wśród użytkowników. Zgromadzone informacje są przetwarzane w formie zanonimizowanej. Wyrażenie zgody na analityczne pliki cookies gwarantuje dostępność wszystkich funkcjonalności.

Więcej

Dzięki reklamowym plikom cookies prezentujemy Ci najciekawsze informacje i aktualności na stronach naszych partnerów.

Promocyjne pliki cookies służą do prezentowania Ci naszych komunikatów na podstawie analizy Twoich upodobań oraz Twoich zwyczajów dotyczących przeglądanej witryny internetowej. Treści promocyjne mogą pojawić się na stronach podmiotów trzecich lub firm będących naszymi partnerami oraz innych dostawców usług. Firmy te działają w charakterze pośredników prezentujących nasze treści w postaci wiadomości, ofert, komunikatów mediów społecznościowych.

Więcej
Przeglądasz tę stronę w trybie offline.
Przeglądasz tę stronę w trybie online.