13 - 11 - 2026

Budowali miasto niemal od zera

Początki wolnej Polski były bardzo trudne, dla współczesnych trudne nawet do wyobrażenia. Sochaczew, podobnie jak okoliczne wsie, niemal zniknął z powierzchni ziemi. Straty w zabudowie miejskiej i infrastrukturze szacowano na 80–90 proc. Jak wyglądał Sochaczew i życie w nim w okresie dwudziestolecia międzywojennego, wskazują dawne dokumenty, protokoły, artykuły prasowe. Warto zaglądać do takich materiałów, by uświadamiać, jaki skok wykonaliśmy na przestrzeni zaledwie 108 lat…

W latach 1914-1915 w Sochaczewie toczyły się zacięte walki pozycyjne między armiami rosyjską i niemiecką, miasto kilkakrotnie przechodziło z rąk do rąk, większość mieszkańców opuściła swoje zburzone domy. Miesiącami prowadzony ostrzał artyleryjski zrównał z ziemią miasto i jego infrastrukturę. Wojna zniszczyła również okolice, pozbawiając wielu ludzi dachu nad głową.

Bez wody, prądu

Po odzyskaniu niepodległości, w 1918 roku, przystąpiono do odbudowy Sochaczewa i całego powiatu. Przy Sejmiku Powiatowym powołano do życia Biuro Odbudowy Powiatu Sochaczewskiego, które miało koordynować prace. Sytuacja była dramatyczna, ludzie mieszkali w ruinach, naprędce skleconych barakach, a nawet ziemiankach. Bieżąca woda czy prąd były luksusem.

Po drewno do puszczy

Do odbudowy miasta potrzebne było drewno i to w znacznej ilości, a najłatwiej można je było pozyskać z Puszczy Kampinoskiej. Do Sochaczewa sprzed 107 lat przenosi nas "Gazeta Urzędowa dla Powiatów Łowickiego i Sochaczewskiego". W zamieszczonym w niej protokole z posiedzenia Sejmiku Powiatowego Powiatu Sochaczewskiego odbytego 15 kwietnia1919 r. czytamy, że sejmik podjął decyzję o budowie kolei do puszczy o długości 20 wiorst (wiorsta to ok. 1067 metrów). Pierwszy odcinek wąskotorówki ukończony w 1922 roku połączył Sochaczew i Tułowice. W 1923 r. powstał odcinek Tułowice-Piaski Królewskie, a w 1924 r. poprowadzono linię odgałęźną z Tułowic do Kamiona nad Wisłą.

Sochaczew w 1921 roku

Jak podaje Skorowidz Miejscowości wydany przez GUS w 1925 roku, publikujący dane z pierwszego powszechnego spisu ludności w odnowionej RP, w 1921 roku w Sochaczewie mieszkało 5070 osób, były 292 budynki "z przeznaczenia mieszkalne" i 45 "innych zamieszkałych". Obok 2634 wiernych kościoła rzymskokatolickiego żyło 2419 osób wyznania mojżeszowego, 15 ewangelików i 2 prawosławnych. Pozostałe dziesięć gmin wchodzących w skład powiatu zamieszkiwało niemal 59 tys. osób.

Wielki kryzys

W odradzającą się Rzeczpospolitą bardzo mocno uderzył wielki światowy kryzys zapoczątkowany krachem na nowojorskiej giełdzie. W latach 1929–1935 polski PKB spadł aż o 52 proc., ceny produktów rolnych średnio o 65 proc., zbankrutowało blisko 25 proc. przedsiębiorstw. W szczytowym momencie bez pracy był co trzeci robotnik. Wydawane w Łowiczu „Życie Gromadzkie” z grudnia 1933 roku zamieściło szczegółową relację z rocznej pracy Powiatowego Komitetu Funduszu Pomocy Bezrobotnym w Sochaczewie. Z jego wsparcia skorzystało aż 1126 osób. Od grudnia 1932 r. do maja 1933 r. Komitet rozdał potrzebującym 75 000 kg chleba, 231 805 kg kartofli, 3 026 kg mąki, 3 260 kg słoniny, 3 510 kg cukru, 432 400 kg węgla. Bezrobotnym "wydano lekarstw bezpłatnie na zł. 675". W ramach Komitetu działała sekcja dożywiania dzieci, a "punkty dożywiania dzieci znajdowały się: w Sochaczewie - półkolonja zimowa oraz w Boryszewie, Iłowie, Kampinosie, Młodzieszynie, Oryszewie i Szymanowie. Posiłek składał się z kawy z mlekiem oraz chleba zaś półkolonja w Sochaczewie wydawała śniadania i obiady".

Daniel Wachowski

Fragmenty protokołu zamieszczonego w "Gazecie Urzędowej dla Powiatów Łowickiego i Sochaczewskiego" z 15.06.1919 r.

W grudniowym wydaniu z 1933 roku „Życie Gromadzkie” relacjonowało listopadowe posiedzenie rady miejskiej, na którym burmistrz Koperkiewicz przedstawił sprawozdanie "z gospodarki miejskiej".