O gminach obwarzankowych na konferencji ZMP w Tczewie
17 marca w Tczewie odbyła się konferencja „Efektywność zasadniczego podziału administracyjnego – sytuacja miast”, zorganizowana przez Miasto Tczew oraz Związek Miast Polskich. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele kilkudziesięciu samorządów z całej Polski, a jego celem była pogłębiona, merytoryczna dyskusja nad funkcjonowaniem obecnego systemu administracyjnego i sposobami jego dostosowania do dynamicznych wyzwań rozwojowych. Miasto Sochaczew reprezentowali: zastępca burmistrza Stanisław Wachowski, sekretarz miasta Andrzej Wierzbicki oraz kierownik Referatu Komunikacji Zewnętrznej Jakub Okraska.
Konferencję otworzyli prezydent miasta Tczew Łukasz Brządkowski oraz Andrzej Porawski, dyrektor Biura Związku Miast Polskich, podkreślając wagę współpracy między samorządami oraz konieczność prowadzenia konsultacji eksperckich, wymiany doświadczeń i wspólnego rozwiązywania stojących przed miastami wyzwań.
Jednym z kluczowych głosów był wykład profesora Jerzego Hausnera, który w ujęciu ekonomicznym zwrócił uwagę na rosnącą presję rozwojową oraz konieczność świadomego wykorzystywania zasobów miejskich – takich jak między innymi przestrzeń, kompetencje czy potencjał instytucjonalny. Podkreślił również, że miasta powinny funkcjonować jako „społeczności rozwoju”, a nie jedynie „społeczności przetrwania”, co stało się istotnym punktem odniesienia dla dalszej dyskusji.
Kolejnym tematem były tzw. gminy obwarzankowe. Dr Anna Kurniewicz z Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego wskazała na złożoność relacji między miastami a otaczającymi je gminami oraz na fakt, że takie układy często prowadzą do dysfunkcjonalności, utrudniając efektywne zarządzanie usługami publicznymi i rozwojem przestrzennym. W tym kontekście dyrektor Andrzej Porawski odwołał się do dorobku profesora Pawła Swianiewicza, podkreślając, że mamy do czynienia ze sztucznym administracyjnym rozdzieleniem podmiotów tworzących gospodarczą, społeczną i funkcjonalną całość. W praktyce oznacza to, że rynek pracy, infrastruktura i codzienne życie mieszkańców wykraczają poza granice administracyjne, podczas gdy decyzje, budżety i polityki publiczne pozostają oddzielone. Takie układy są często dysfunkcjonalne, generują konflikty i nieefektywność.
Do aspektów formalno-prawnych odniósł się doktor Adrian Misiejko, który wskazał, że państwo dysponuje narzędziami umożliwiającymi dostosowanie granic jednostek samorządu do zmieniających się uwarunkowań. Zaznaczył jednak, że w praktyce procesy te bywają skomplikowane i mogą prowadzić do napięć między różnymi wspólnotami. Profesor Jakub Szlachetko zwrócił natomiast uwagę na potrzebę aktualizacji niektórych rozwiązań systemowych, które powstawały w innych realiach i dziś wymagają ponownej analizy.
Cennym elementem konferencji było wystąpienie doktora Dariusza Lesickiego, byłego zastępcy prezydenta Zielonej Góry, który przedstawił doświadczenia swojego miasta. Proces poszerzenia granic Zielonej Góry był poprzedzony głębokimi analizami, badaniami i dialogiem społecznym. Choć początkowo pojawiały się obawy, działania te przyniosły pozytywne efekty rozwojowe dla wspólnot, pokazując znaczenie długofalowego planowania i współpracy.
Perspektywę miasta gospodarza przedstawił prezydent Tczewa Łukasz Brządkowski, który mówił o działaniach podejmowanych przez Tczew w kontekście budowania nowych możliwości rozwojowych. Prezydent podkreślił również znaczenie integracji środowiska samorządowego i wyraził poparcie dla powołania Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Miast Wewnętrznych, którego inicjatorem jest Daniel Janiak, burmistrz Sochaczewa. Inicjatywa ma charakter ponadpolityczny i ma służyć wzmacnianiu współpracy, wymianie doświadczeń oraz debatom eksperckim między miastami znajdującymi się w podobnej sytuacji.
Dr Daniel Budzeń ze Związku Miast Polskich przedstawił finansowy wymiar funkcjonowania miast. Na przykładzie Tczewa zaprezentował koszty realizacji usług publicznych – od edukacji po kulturę i utrzymanie przestrzeni publicznych – wskazując, że oferta miasta wykorzystywana jest również przez mieszkańców sąsiednich gmin.
Na zakończenie konferencji odbyła się dyskusja, podczas której głos zabrała między innymi zastępca prezydenta Słupska, Marta Makuch, przedstawiając doświadczenia swojego miasta i wskazując na skalę odpowiedzialności związanej z zapewnieniem usług publicznych – edukacji, kultury i sportu – także dla mieszkańców gmin napływowych. Jej opinie podzielali również inni prezydenci i burmistrzowie obecni na konferencji, którzy zgodnie podkreślali znaczenie wspólnych działań i wymiany doświadczeń. W tym samym kontekście głos zabrał zastępca burmistrza miasta Sochaczew, Stanisław Wachowski, który zwrócił uwagę na znaczenie tworzenia Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Miast Wewnętrznych. Podkreślił, że takie konferencje, debaty naukowe i wymiana doświadczeń są kluczowe dla budowania skutecznych mechanizmów współpracy między miastami, a powołanie stowarzyszenia jest istotnym krokiem w tym kierunku.
Podsumowując konferencję prezydent Łukasz Brządkowski wyraził nadzieję na kontynuację dialogu, dalszą wymianę doświadczeń i konsultacje eksperckie – tym razem w jeszcze szerszym gronie, być może przy okazji spotkania organizowanego w ramach rozwijającej się inicjatywy Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Miast Wewnętrznych.
Konferencja w Tczewie pokazała, że dyskusja o podziale administracyjnym nie dotyczy wyłącznie granic, lecz przede wszystkim efektywności działania, jakości usług publicznych i możliwości rozwojowych miast. W centrum debaty znalazło się pytanie, jak lepiej dostosować struktury administracyjne do rzeczywistych powiązań społecznych i gospodarczych – odpowiedzią są dialog, współpraca i pogłębiona analiza.
