Sochaczew Sochaczew Sochaczew
Od Solidarności do wolności

Cztery dekady temu strajkujący szczecińscy robotnicy podpisali porozumienie z władzami PRL. Podpisany wówczas dokument legalizował m. in. powstanie „Solidarności”. Przypominamy tekst Jolanty Śmielak-Sosnowskiej, który powstał z okazji 35. rocznicy tego wydarzenia. Opublikowany został on w „Ziemi Sochaczewskiej” w sierpniu 2015 r.

Czasy pierwszej „Solidarności”, uwieńczone porozumieniami z władzą ludową, to okres, który chętnie przywołuje wielu polityków, związkowcy, zwykli ludzie. Dla milionów obywateli znienawidzonego PRL-u był to czas strajków, walki o wspólną sprawę, ale i niepowtarzalnej międzyludzkiej solidarności, czas realizacji marzeń o suwerennym kraju, niezależnym od  wszechwładnego Związku Radzieckiego. Nadzieje rozbudziło ugięcie się polskiej władzy przed żądaniami robotników strajkujących stoczni, fabryk, kopalń, mniejszych i większych zakładów pracy.

W Szczecinie, Gdańsku...

Do najważniejszych dat z tego okresu należą: 30 i 31sierpnia oraz 3 i 11 września 1980 roku.

30 sierpnia zawarto porozumienie w Stoczni Szczecińskiej. 31 sierpnia – najgłośniejsze z nich – w Sali BHP w Stoczni Gdańskiej podpisał Lech Wałęsa. 21 żądań strajkujących, spisanych na historycznych dziś tablicach, jest symbolem wielkiego zrywu i zwycięstwa. Tablice z robotniczymi postulatami zostały uznane przez Międzynarodowy Komitet Doradczy Programu UNESCO „Pamięć Świata” za jeden z najważniejszych dokumentów XX wieku, świadectwo wydarzeń, mających przełomowy wpływ na zmiany polityczne, ustrojowe i gospodarcze państw bloku socjalistycznego, których kolebką była Stocznia Gdańska. Decyzją Sekretarza Generalnego UNESCO z 16 października 2003 r. tablice wpisano na Światową Listę Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

3 września zawarto porozumienie w Jastrzębiu Zdroju, a 11 września w Hucie Katowice (w Dąbrowie Górniczej). Rozpoczął się prawdziwy festiwal wolności. Na mocy zawartych porozumień strajkujący wrócili do pracy, a rządzący dopuścili do zarejestrowania pierwszego niezależnego od władzy ludowej związku zawodowego NSZZ „Solidarność”. Rząd zobowiązał się także do wniesienia do Sejmu ustawy o ograniczeniu cenzury. Osoby wcześniej zwolnione z pracy z powodów politycznych miały wrócić do swoich zakładów. Były też postulaty gospodarcze. Władza zobowiązała się do opublikowania podstawowych założeń reformy i umożliwienia publicznej dyskusji nad nią. Reforma miała przynieść większą samodzielność przedsiębiorstw i pozwolić na udział samorządu robotniczego w zarządzaniu.

Jak doskonale wiemy, plany te, na jakiś czas, zniweczył stan wojenny, ale rozpoczętej walki i ludzi, którzy się w nią zaangażowali, nie dało się już zatrzymać i unicestwić.

W Sochaczewie

Podobnie jak w całym kraju, również u nas, po podpisaniu Porozumień Sierpniowych zapanowała prawdziwa euforia. Jak wspomina przewodnicząca sochaczewskiej „Solidarności”, Danuta Radzanowska, grunt do powstania związku był przygotowywany dużo wcześniej. Zaangażowali się w to ludzie w wielu lokalnych zakładach. Rozmawiali z pracownikami, kolportowali ulotki Komitetu Obrony Robotników i sochaczewskiego związku. Organizowano spotkania. Trwało pogotowie strajkowe.

- Moment podpisania porozumień był dla nas wszystkich sygnałem do zawiązania legalnych struktur, które tak naprawdę organizowaliśmy już wcześniej – mówi Danuta Radzanowska. - W latach 80. w Sochaczewie istniało wiele dużych zakładów pracy, wystarczy wspomnieć Chemitex, który zatrudniał pewnie ze 3 tys. ludzi, Boryszew z załogą liczącą ok. 2 tys., Ceramikę Budowlaną, Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej, Energomontaż i mniejsze – m.in. Metalowiec, Rejon Dróg Publicznych, RSW Prasa -Książka-Ruch, Spółdzielnia Ogrodnicza, szpital, sanepid, zakład energetyczny i wiele innych, również na obszarach wiejskich. W każdym z nich mieliśmy swoich ludzi, którzy organizowali działalność związkową. W Chemitexe był Paweł Gralak, Andrzej Seniuk, Hania Król, w Boryszewie – Józef Błaszczyk, Waldek Stępień, w Ceramice – Andrzej Radliński. To tylko niektórzy, bo przecież nie sposób wymienić wszystkich. Właściwie na przełomie września i października 1980 r. byliśmy gotowi do zjazdu delegatów i powołania lokalnych struktur. Czekaliśmy tylko na zarejestrowanie ogólnopolskiego NSZZ „Solidarność” w sądzie, do czego ostatecznie, po próbach zmiany zapisów w statucie, doszło 10 listopada – wspomina Danuta Radzanowska.

Zaraz potem powstał sochaczewski oddział i komisje zakładowe w niemal wszystkich przedsiębiorstwach. Pierwszym „tymczasowym” przewodniczącym sochaczewskiej „Solidarności” był Paweł Gralak, po ogólnomiejskich wyborach został nim, nieżyjący już, Andrzej Seniuk.

Od początku Sochaczew należał do mazowieckich struktur związku, którym najpierw przewodził Zbigniew Bujak, a później, zapomniany już nieco, Maciej Jankowski, którego Danuta Radzanowska wspomina jako charyzmatycznego działacza oddanego ludziom i „Solidarności”.

Atmosfera, jaką tworzył Maciej, była niepowtarzalna. Z jednej strony umiał trzymać związek mocną ręką, z drugiej był wyjątkowo życzliwym człowiekiem. Nie było takiego problemu, z którym nie moglibyśmy się do niego zwrócić. Wielokrotnie odwiedzał Sochaczew, nigdy nie odmówił przyjazdu, kiedy był potrzebny – opowiada szefowa sochaczewskiej „Solidarności”, która w latach 90. była delegatką na Zjazd Krajowy NSZZ, a do dziś jest delegatem na Walne Zgromadzenie Delegatów Regionu Mazowsze.

W późniejszych latach drogi wielu ludzi związanych z pierwszą „Solidarnością” bezpowrotnie się rozeszły, zarówno na szczeblu ogólnopolskim, jak i tym lokalnym, co jednak, w żadnym stopniu, nie umniejsza ich zasług. Bo to oni, niepomni konsekwencji i restrykcji ze strony  ludowej władzy, tworzyli nową piękną historię.

 

Żądania strajkujących załóg zakładów pracy i przedsiębiorstw reprezentowanych przez międzyzakładowy komitet strajkowy

 

  1. Akceptacja niezależnych od partii i pracodawców wolnych związków zawodowych, wynikająca z ratyfikowanej przez PRL Konwencji nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej wolności związkowych.
  2. Zagwarantowanie prawa do strajku oraz bezpieczeństwa strajkującym i osobom wspomagającym.
  3. Przestrzegać zagwarantowaną w Konstytucji PRL wolność słowa, druku, publikacji, a tym samym nie represjonować niezależnych wydawnictw oraz udostępnić środki masowego przekazu dla przedstawicieli wszystkich wyznań.
  4. a) przywrócić do poprzednich praw: – ludzi zwolnionych z pracy po strajkach w 1970
    i 1976, – studentów wydalonych z uczelni za przekonania,
  5. b) zwolnić wszystkich więźniów politycznych (w tym Edmunda Zadrożyńskiego,
    Jana Kozłowskiego, Marka Kozłowskiego),
  6. c) znieść represje za przekonania.
  7. Podać w środkach masowego przekazu informację o utworzeniu Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego oraz publikować jego żądania.
  8. Podjąć realne działania mające na celu wyprowadzenie kraju z sytuacji kryzysowej poprzez:
  9. a) podawanie do publicznej wiadomości pełnej informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej,
  10. b) umożliwienie wszystkim środowiskom i warstwom społecznym uczestniczenie
    w dyskusji nad programem reform.
  11. Wypłacić wszystkim pracownikom biorącym udział w strajku wynagrodzenie za okres strajku jak za urlop wypoczynkowy z funduszu CRZZ.
  12. Podnieść wynagrodzenie zasadnicze każdego pracownika o 2000 zł na miesiąc jako rekompensatę dotychczasowego wzrostu cen.
  13. Zagwarantować automatyczny wzrost płac równolegle do wzrostu cen i spadku wartości pieniądza.
  14. Realizować pełne zaopatrzenie rynku wewnętrznego w artykuły żywnościowe,
    a eksportować tylko i wyłącznie nadwyżki.
  15. Wprowadzić na mięso i przetwory kartki – bony żywnościowe (do czasu opanowania sytuacji na rynku).
  16. Znieść ceny komercyjne i sprzedaż za dewizy w tzw. eksporcie wewnętrznym.
  17. Wprowadzić zasady doboru kadry kierowniczej na zasadach kwalifikacji, a nie przynależności partyjnej, oraz znieść przywileje MO, SB i aparatu partyjnego poprzez: zrównanie zasiłków rodzinnych, zlikwidowanie specjalnej sprzedaży itp.
  18. Obniżyć wiek emerytalny dla kobiet do 50 lat, a dla mężczyzn do lat 55 lub [zaliczyć] przepracowanie w PRL 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn bez względu na wiek.
  19. Zrównać renty i emerytury starego portfela do poziomu aktualnie wypłacanych.
  20. Poprawić warunki pracy służby zdrowia, co zapewni pełną opiekę medyczną osobom pracującym.
  21. Zapewnić odpowiednią liczbę miejsc w żłobkach i przedszkolach dla dzieci kobiet pracujących.
  22. Wprowadzić urlop macierzyński płatny przez okres trzech lat na wychowanie dziecka.
  23. Skrócić czas oczekiwania na mieszkanie.
  24. Podnieść diety z 40 zł do 100 zł i dodatek za rozłąkę.
  25. Wprowadzić wszystkie soboty wolne od pracy. Pracownikom w ruchu ciągłym i systemie 4-brygadowym brak wolnych sobót zrekompensować zwiększonym wymiarem urlopu  wypoczynkowego lub innymi płatnymi dniami wolnymi od pracy.

Podpisano: Międzyzakładowy Komitet Strajkowy

A A A
31-08-2020
godz.08:33
 


nadchodzące wydarzenia

piątek, 24.09.2021 r. 3345533 odwiedzin

Zapisz się na newsletter

e-mail       sms    
wypisz się
polecamy